علت پاچنبری (کلاب فوت) در کودکان و درمان آن

پاچنبری یا کلاب فوت توصیفی از اختلالات پا است که معمولاً در هنگام تولد (مادرزادی) وجود دارد که در آن پای نوزاد پیچیده شده است. در پاچنبری چینی‌ جاهایی که عضلات را به استخوان (تاندون) متصل می‌کنند کوتاه‌تر از حد معمول است.
کلاب فوت می‌تواند خفیف یا شدید باشد. حدود نیمی از کودکان مبتلابه کلاب فوت، این اختلال را  در هر دو پا دارند. راه رفتن برای افراد دارای اختلال پاچنبری سخت‌تر است به‌طوری که پزشکان معمولاً توصیه می‌کنند که پس از زایمان بلافاصله برای درمان اقدام شود. پزشکان معمولاً قادر به درمان موفقیت‌آمیز پاچنبری بدون جراحی هستند، هرچند گاهی اوقات جراحی نیز لازم می‌شود.

والدین ممکن است نگران باشند که کودک دچار پاچنبری ممکن است هرگز نتواند مانند دیگر بچه‌ها بازی کند اما در اکثر موارد، این مشکل وجود نخواهد داشت. اگر بلافاصله پس از تولد نوزاد درمان اصلاحی شروع شود احتمالاً کودک شما بدون مشکل می‌تواند راه برود و بدود. درمان در هفته‌های اول بعد از تولد آغاز می‌شود. هدف از درمان در کلینیک پا دکتر فرخانی این است که کودک بدون درد بتواند به‌صورت معمولی از پاهای خود استفاده کند. گزینه‌های درمان شامل کشش و گچ گیری، کفش طبی و جراحی است. جهت دریافت نوبت مشاوره و یا رزرو نوبت با ما تماس بگیرید.

علل


علت ایجاد اختلال کلاب فوت ناشناخته است اما ممکن است ترکیبی از عوامل ژنتیکی و محیطی تأثیرگذار باشند. عوامل خطر عبارت‌اند از:

  • سابقه ارثی: اگر یکی از والدین یا فرزندان دیگر اختلال کلاب فوت را داشته باشد احتمال ایجاد این اختلال در کودک جدید افزایش می‌یابد.
  • مشکلات حین تولد: در بعضی موارد، کلاب فوت می‌تواند با سایر اختلالات اسکلتی هنگام تولد مانند اسپینا بیفیدا مربوط باشند. اسپینا بیفیدا یک نقص جدی مادرزادی است و وقتی که بافت اطراف ناحیه نخاعیِ در حال رشد جنین به‌درستی بسته نشود، رخ می‌دهد.
  • محیط: اگر زنی با سابقه خانوادگی پاچنبری در طول بارداری سیگار بکشد خطر ابتلا به این بیماری ممکن است دو برابر بیشتر از افراد غیر سیگاری باشد. همچنین عفونت و یا استفاده از داروهای روان‌گردان در دوران بارداری می‌تواند خطر ابتلا به کلاب فوت را افزایش دهد.
  • عدم وجود مایع آمنیوتیک در طول بارداری: کم بودن مایع آمنیوتیک در رحم ممکن است خطر ابتلا به کلاب فوت را افزایش دهد.

علائم


در زیر علائم مربوط به کودک دارای کلاب فوت گفته‌شده است:

  • قسمت بالای پا معمولاً به سمت پایین و داخل پیچیده می‌شود، قوس افزایش می‌یابد و پاشنه به سمت داخل می‌رود.
  • ممکن است پا به‌قدری شدید بپیچد که به نظر برسد کاملاً وارونه شده است.
  • عضلات ساق پا معمولاً کاملاً رشدنیافته‌اند.
  • پای مبتلا به کلاب فوت ممکن است تا 1حدود 1 سانتیمتر کوتاه‌تر از پای دیگر باشد.

اگرچه برخلاف ظاهر کلاب فوت خود باعث ناراحتی یا درد نمی‌شود.

عوارض


اختلال پاچنبری معمولاً تا زمانی که کودک شروع به ایستادن و راه رفتن نکرده است به هیچ‌وجه مشکلی ایجاد نمی‌کند. در صورت درمان کلاب فوت کودک به‌طور معمول حرکت خواهد کرد. مشکلات احتمالی ایجادشده ممکن است شامل موارد زیر باشد:

  • حرکت: تحرک ممکن است کمی محدود شود.
  • سایز کفش: پای مبتلا به کلاب فوت ممکن است تا 1 یا 2 سایز کوچک‌تر از سایز پا بدون مشکل باشد.
  • اندازه ساق: عضلات ساق در پای آسیب‌دیده ممکن است همیشه از طرف دیگر کوتاه‌تر باشد.

بااین‌حال کلاب فوت اگر درمان نشود ممکن است باعث ایجاد مشکلات جدی شود. این مشکلات می‌توانند شامل موارد زیر باشند:

  • التهاب مفصل: کودک احتمال دارد که دچار آرتریت شود.
  • کاهش اعتماد به نفس: ظاهر غیرمعمول پاها ممکن است در سال‌های نوجوانی فرد تصور ضعیف درباره‌ی بدنش داشته باشد.
  • ناتوانی در عادی راه رفتن: پیچ‌وتاب مچ پا ممکن است اجازه ندهد که کودک بتواند به‌طور عادی روی پایش راه برود. برای جبران او ممکن است بر روی قسمت توپی پا، بیرون پا یا حتی در موارد شدید روی سر پا راه برود.
  • مشکلات ناشی از راه رفتن غیرعادی ممکن است از رشد طبیعی ماهیچه‌های ساق جلوگیری کند، باعث ایجاد زخم‌های در پا و موجب بی‌حرکتی شود.

تشخیص


به‌طور معمول پزشک بلافاصله پس از زایمان فقط با نگاه کردن به شکل و موقعیت پای نوزاد پاچنبری را تشخیص می‌دهد. گاهی اوقات پزشک ممکن است از اشعه ایکس استفاده کند تا شدت مشکل را به‌طور کامل تشخیص دهد اما معمولاً اشعه ایکس لازم نیست.
در برخی از موارد قبل از تولد و با تست اولتراسوند پاچنبری به‌روشنی دیده می‌شود.  در حالی که قبل از تولد هیچ کاری برای حل مشکل نمی‌توان انجام داد اما آگاهی از مشکل ممکن است والدین را برای یادگیری بیشتر در مورد کلاب فوت و تماس با متخصصان مناسب مانند مشاور ژنتیک یا جراح ارتوپد آماده کند.

درمان


ازآنجاکه استخوان‌ها، مفاصل و تاندون نوزادان بسیار انعطاف‌پذیر هستند، درمان کلاب فوت معمولاً در اولین هفته یا دو هفته پس از تولد شروع می‌شود. هدف درمان بهبود ظاهر و عملکرد پا قبل از راه افتادن کودک و به امید جلوگیری از معلولیت درازمدت است. گزینه‌های درمان عبارت‌اند از:

کشش و گچ گیری

این شایع‌ترین درمان برای پاچنبری است. پزشک:

  • پا را در موقعیت صحیح قرار می‌دهد و سپس آن را گچ گیری می‌کند تا ثابت نگه دارد.
  • در چند ماه اول یک یا چند بار در هفته پا را در موقعیت مناسب قرار می‌دهد و گچ گیری مجدد می‌کند.
  • یک جراحی جزئی برای کشش تاندون آشیل انجام می‌دهد.

پس از شکل‌گیری حالت صحیح پا نوزاد، والدین باید با انجام یک یا چند مورد زیر آن وضعیت را  حفظ کنند:

  • تمرینات کششی را با کودک انجام دهند.
  • اطمینان حاصل کنند که کودک تا زمانی که لازم است کفش و بریس مخصوص را بپوشد که زمان موردنیاز معمولاً به مدت سه ماه به‌صورت شبانه‌روزی و سپس فقط شب‌ها به مدت سه سال است.

برای اینکه این روش موفقیت‌آمیز باشد، والدین باید بر اساس دستورالعمل‌های پزشک عمل کنند تا پا به موقعیت اصلی خود بازگردد. دلیل اصلی این‌که گاهی اوقات این روش مؤثر نیست این است که بریس و کفش طبی به‌طور مداوم مورداستفاده قرار نمی‌گیرند. در مدتی که نوزاد پاهایش در گچ است، والدین باید تغییرات رنگ یا درجه حرارت پوست را کنترل کنند، زیرا هر تغییری می‌تواند به معنی تنگی بیش‌ازحد گچ باشد.

روش فرانسوی

روش کاربردی فرانسوی شامل کشش روزانه، ورزش اصلاحی، ماساژ و ثابت نگه‌داشتن پا با نوار غیر الاستیک است. هدف این است که پا به‌آرامی به موقعیت صحیح هدایت شود. برای 3 ماه اول، این جلسات درمان در درجه اول توسط یک درمانگر فیزیکی انجام می‌شود. بیشترین قسمت بهبود در این زمان رخ می‌دهد.
والدین در این مدت آموزش می‌بینند تا بتوانند برخی از درمان‌ها را در خانه انجام دهند. استفاده از نوار و پابند طبی تا 2 سالگی کودک ادامه می‌یابد. اگر پاچنبری تنها مشکلی باشد که نوزاد دارد، درمان معمولاً کاملاً موفق است. حتی زمانی که مشکل را نمی‌توان به‌طور کامل اصلاح کرد، ظاهر و عملکرد پا بهبود قابل‌توجهی خواهد داشت.

کفش مناسب

بعدازاینکه فیزیوتراپ یا پزشک تشخیص دهند که پا به‌طور کامل اصلاح‌شده است، کفش طبی مناسب را تجویز می‌کند.  کفش پای کودک را به بیرون و در موقعیت صحیح نگه می‌دارد. درمانگر مقدار چرخش بیرونی را که در آن پاها در کفش نگه‌داشته می‌شوند را تعیین می‌کند.

جراحی

اگر اختلال پا چنبری شدید است يا به درمان‌های غير جراحي پاسخ نمی‌دهد، جراحي تهاجمي بيشتري نياز است. جراح ارتوپد می‌تواند تاندون‌ها را قوی کند تا بتوانند پا را در موقعیت بهتر نگه دهند. پس از جراحی پای کودک تا دو ماه در گچ خواهد بود و پس‌ازآن برای جلوگیری از بازگشت کلاب فوت باید برای یک یا چند سال از بریس و کفش مخصوص استفاده شود.
حتی با جراحی کلاب فوت ممکن است کاملاً تصحیح نگردد اما در اکثر موارد نوزادانی که زود درمان می‌شوند می‌توانند کفش‌های عادی بپوشند و زندگی عادی و فعال را داشته باشند.

پیشگیری


ازآنجا که پزشکان نمی‌دانند چه چیزی سبب اختلال پاچنبری می‌شود، والدین نمی‌توانند از آن جلوگیری کنند. با این حال خانم باردار می‌تواند مواردی را برای محدود کردن خطر ابتلا به نقایص مادرزادی رعایت کند، ازجمله:

  • پرهیز از سیگار کشیدن و یا وقت گذراندن در محیط‌های پر دود.
  • اجتناب از داروهایی که توسط پزشک تائید نشده‌اند.