زخم پای دیابتی: مراقبت و درمان با کفش و کفی طبی

اگر شما دیابت داشته باشید، میزان گلوکز یا قند خون شما از حد طبیعی بسیار بالاتر است. این موضوع به مرور زمان به عصب‌های شما  و رگ‌های خونی شما آسیب می‌زند. آسیب عصبی ناشی از دیابت می‌تواند موجب شود که شما دیگر در پاهای خود حسی نداشته باشید. ممکن است پای شما بریده شود، زخم شود و یا تاول بزند و شما اصلا متوجه نشوید. چنین آسیب‌هایی در صورت عدم رسیدگی مناسب منجر به زخم‌های شدیدتر و عفونت می‌شوند. موارد بسیار وخیم حتی ممکن است به قطع عضو منجر شوند. آسیب دیدن رگ‌های خونی نیز بدین معناست که بافت‌های پای شما، خون و اکسیژن کافی دریافت نمی‌کنند. در این حالت، ترمیم زخم‌ها مشکل است و زمانی که زخم عفونت می‌کند بهبودی آن نیز دوچندان مشکل تر می‌شود.

پوشیدن کفش مناسب یکی از عوامل بسیار مهم در درمان زخم پای افراد مبتلا به دیابت است، حتی برای کسانی که در مراحل ابتدایی بیماری دیابت هستند. اگر بیمار هرگونه علائم نوروپاتی یا بی حسی و گزگز پاها را داشته باشد، لازم است که از کفش مناسب استفاده کند. بیماران می‌توانند با مشورت با پزشک و متخصص بیماری‌های پا (پدورتیست) از عوارض شدید زخم پای دیابتی جلوگیری کنند.

 بسیار مهم است که شما همیشه حواستان متوجه وضعیت پاهایتان باشد و حداقل سالی یکبار پاهایتان توسط پزشک متخصص و معتبر در این زمینه معاینه شود. اگر مشکلات آسیب عصبی پاها ناشی از دیابت را دارید یا زخم‌های پای شما به کندی خوب می‌شوند یا سایر مشکلات پا را دارید، لازم است بدانید که محصولات مفید بسیار زیادی برای کمک به شما وجود دارند که زندگی را برای شما آسان‌تر می‌کنند. کرم‌ها ولوسیون‌های مختلفی وجود دارند که درد ناشی از نوروپاتی را تسکین می‌دهند و ممکن است به صورت تجویزی (تنها با نسخه پزشک) یا غیر تجویزی (بدون نیاز به نسخه) در دسترس باشند. کفی‌ها و کفش‌های طبی و جوراب‌های مخصوص دیابتی نیز با نسخه‌ی پزشک قابل تهیه هستند. شما می‌توانید برای تهیه محصولات مخصوص پای دیابتی که برای وضعیت و شرایط شما مناسب هستند، با متخصصین ما در کلینیک پا دکتر فرخانی مشورت کنید. در ابتدا لازم است که همیشه قند خون خود را کنترل کنید و پاهای خود را همیشه تمیز نگه دارید. جهت دریافت نوبت مشاوره و یا رزرو وقت با ما تماس بگیرید.

متقاضیان مناسب برای درمان زخم پای دیابتی


برخی از بیماران مبتلا به دیابت، بیش از دیگران در معرض خطر بروز عوارض ناشی از دیابت مانند زخم پا هستند. عواملی که احتمال وخیم شدن زخم پا و قطع عضو را افزایش می‌دهند عبارتند از:

  • بالا بودن میزان قند خون
  • سیگار کشیدن
  • آسیب دیدن عصب‌های پا
  • میخچه یا پینه 
  • ابتلا به اختلالات بدشکلی پاها
  • گردش خون پایین در دست و پاها (اختلال عروق محیطی)
  • سابقه داشتن زخم پا
  • سابقه قطع عضو
  • ابتلا به اختلالات بینایی
  • اختلالات کلیوی
  • فشار خون بالای ۱۴۰/۸۰

دیابت چگونه بر پاها اثر می‌گذارد؟


دیابت می‌تواند دو مشکل ایجاد کند که بر روی پاها اثر می‌گذارند:

نوروپاتی دیابتی

دیابت کنترل نشده می‌تواند به عصب‌های بیمار آسیب بزند. در صورتی که به عصب‌های پا آسیب وارد شود، ممکن است دیگر شحص درد ناشی از بریدگی یا زخم پا را احساس نکند. به بی حسی ناشی از آسیب عصبی در بیماران دیابتی، نوروپاتی دیابتی گفته می‌شود. اگر بیمار به خاطر نوروپاتی، درد ناشی از کوفتگی یا زخم پای خود را حس نکند، زخم پا شدیدتر شده و در نهایت عفونی می‌شود. همچنین ممکن است عضلات پا به درستی عمل نکنند چرا که  عصب‌هایی که این عضلات را کنترل می‌کنند، آسیب دیده‌اند. این موضوع باعث می‌شود که راستای قرارگیری پاها در هنگام ایستادن یا راه رفتن صحیح نباشد و در نتیجه به یک ناحیه خاص از پا فشار بیش از حد وارد شود. زخم پای دیابتی هم بر اثر نوروپاتی وهم بر اثر بیماری عروق محیطی ایجاد می‌شود.

­اختلال عروق محیطی

 دیابت بر جریان خون نیز اثر می‌گذارد. بدون وجود جریان خون مناسب، بهبودی نیز بیشتر طول می‌کشد. جریان خون ضعیف در پاها و دست‌ها با نام اختلال عروق محیطی شناخته می‌شود. بیماری عروق محیطی، رگ‌هایی را درگیر می‌کند که دورتر از قلب هستند. اگر بیمار به عفونتی مبتلا باشد که به خاطر جریان خون ضعیف، بهبود پیدا نمی‌کند، بیمار در معرض خطر بروز زخم یا گانگرین (مرگ بافت) است.

چه زمان باید به پزشک مراجعه کرد؟


اگر به دیابت مبتلا هستید، باید با مشاهده هر یک از علائم زیر به پزشک مراجعه کنید:

تغییر در رنگ پوست، تغییر در دمای پوست، تورم مچ پا، درد پاها، زخم باز پا که به کندی خوب می‌شود یا ترشح چرکی دارد، فرو رفتن ناخن پا در گوشت، قارچی شدن انگشتان پا، میخچه یا پینه، وجود ترک‌های خشک در پوست پا خصوصا پاشنه پا و وجود بوی مداوم یا غیر معمول پا.

درمان زخم پای دیابتی


کفش طبی

اگر بیمار در مراحل اولیه دیابت باشد و تا به حال سابقه هیچ مشکل پا یا علائمی مانند بیحسی پا را نداشته است، تنها چیزی که لازم دارد این است که کفشی طبی و مناسب بپوشد که اندازه آن مناسب است و جنس خوبی تهیه شده و قسمت پاشنه آن به اندازه کافی نرم است و فشار را جذب می‌کند. همینطور بسیار مهم است که بیمار بیاموزد که چگونه نوع کفش مناسب با اندازه‌ی صحیح را انتخاب کند، تا بتواند از بروز مشکلات پا جلوگیری کند.

در انتخاب کفش مناسب باید اندازه و فرم کفش در نظر گرفته شود و بیمار سعی کند کفشی را انتخاب کند که فرم آن با فرم پای خودش همخوانی دارد. بسیاری از افراد مبتلا به دیابت به کفش مخصوصی نیاز دارند که توسط پزشک تجویز شده و به صورت سفارشی ساخته می‌شود.

بلافاصله بعد از ترمیم زخم پا یا جراحی پا، لازم است تا مدتی نوع کفش خاصی پوشیده شود و بعد از گذشت این مدت زمان، بیمار می‌تواند کفش عادی بپوشد. کفش‌های مورد استفاده بعد از درمان زخم یا جراحی پا عبارتند از صندل‌های مخصوص با پنجه‌ی باز، کفش‌های فرم‌پذیر حرارتی با پنجه بسته و کفش مخصوص پس از جراحی.

زمانی که پاها دچار بدشکلی‌های بسیار شدید باشند می‌توان از پای بیمار قالب گیری کرد و سپس با استفاده از این قالب، کفش مناسب با فرم پای بیمار ساخت. البته این موارد نادر هستند. در اغلب موارد می‌توان با استفاده از تغییرات و تنظیماتی که در کفش‌های دارای عمق داخلی ایجاد می‌شود، فرم کفش را با فرم پا هماهنگ کرد.

کفی طبی یا ارتز

کفی طبی در واقع یک پد نرم است که وارد کفش می‌شود و فشار‌های وارد شده به پا را جذب می‌کند. کفی‌های طبی هم به صورت آماده و هم به صورت سفارشی در دسترس هستند و هر دوی آن‌ها معمولا برای بیماران دیابتی تجویز می‌شوند. کفی‌های سفارشی تماس کامل که از روی قالب پای بیمار تهیه می‌شوند، راحتی بسیار زیادی را برای بیمار به ارمغان می‌آورند.

پیشگیری از زخم پای دیابتی


بهترین راه برای پیشگیری از بروز عوارض ناشی از دیابت، از جمله زخم پای دیابتی، کنترل مناسب دیابت است. بدین منظور شما باید رژیم غذایی سالمی داشته باشید، به صورت منظم ورزش کنید، قند خون خود را مرتبا چک کنید و داروهای تجویز شده توسط پزشک را طبق دستور مصرف کنید. مراقبت کردن از پاها نیز موجب می‌شود از بروز زخم پیشگیری کنید و یا در صورت بروز هر مشکلی، سریعا متوجه آن شوید و برای درمان آن اقدام کنید. در ادامه توصیه‌هایی برای مراقبت بهتر از پاها آورده شده است.

پایتان را هر روز بررسی کنید

یک بار در روز پاهای خود را چک کنید و به دنبال علائم تاول، ترک، زخم، بریدگی، قرمزی، تورم و حساسیت به لمس باشید. اگر برای بررسی نقاط مختلف پای خود مشکل دارید می‌توانید با استفاده از یک آینه، کف و کناره‌های پای خود را ببینید. می‌توانید برای دیدن کف پای خود، آینه را روی زمین قرار دهید یا این که می‌توانید از شخص دیگری بخواهید آینه را برای شما نگه دارد.

پایتان را هر روز بشویید

 هر روز پاهای خود را در آب ولرم (نه داغ) بشویید و سپس به آرامی آن‌ها را خشک کنید و خصوصا به خشک کردن بین انگشتان توجه کنید. برای کنار زدن پوست پینه و میخچه یک سنگ حمام را به آرامی به پای خود بزنید. برای خشک نگه داشتن پوست بین انگشتان می‌توانید به آن پودر تالک یا پودر نشاسته‌ی ذرت بزنید. روی پا و کف پا را کرم مرطوب کننده بزنید تا پوست آن نرم باقی بماند. این کار از شکل گیری ترک‌های پوستی و رشد باکتری در ترک‌ها جلوگیری می‌کند.

پینه یا دیگر ضایعات پوستی را خودتان با دست نکنید

برای جلوگیری از صدمه زدن به پوست پا، برای برداشتن میخچه و پینه‌ی پای خود از ناخن گیر یا قیچی استفاده نکنید و به زگیل‌ها یا تاول‌های پای خود دست نزنید و از مواد شیمیایی برای از بین بردن زگیل پا استفاده نکنید. برای از بین بردن هر یک از این ضایعات پوستی به متخصص بیماری‌های پا مراجعه کنید.

ناخن‌های پای خود را به دقت بچینید

ناخن‌های پای خود را ابتدا به صورت یک خط کاملا صاف بچینید و سپس گوشه‌های تیز آن را بگیرید تا دو گوشه‌ی ناخن لبه‌ای گرد داشته باشد. اگر نمی‌توانید خودتان به درستی ناخن خودتان را بگیرید و ناخنتان در گوشت فرو می‌رود، حتما از پزشک کمک بخواهید.

جوراب‌های خشک و تمیز بپوشید

جوراب‌هایی بپوشید که رطوبت ناشی از عرق پای شما را جذب می‌کند مانند جوراب‌های کتانی و جوراب‌هایی با الیاف آکرلیک مخصوص. از پوشیدن جوراب‌های تنگ با الیاف پلاستیکی که جریان خون را در پا کاهش می‌دهد اجتناب کنید.

پای خود را ورزش دهید

پیاده روی یک ورزش فوق العاده است که موجب افزایش جریان خون در پا می‌شود. زمانی که نشسته هستید نیز پای خود را خم و راست کنید و مچ پای خود را بچرخانید و انگشتان پای خود را حرکت دهید تا خون در پای شما جریان پیدا کند.

برای ارزیابی وضعیت پای خود، به طور منظم به پزشک مراجعه کنید

پزشک یا  متخصص بیماری‌های پا می‌تواند با ارزیابی وضعیت بیمار در همان مراحل اولیه به وجود آسیب‌های عصبی، گردش خون ضعیف یا دیگر مشکلات پا پی ببرد. شما باید حداقل سالی یکبار (یا به دفعات بیشتر در صورت تجویز پزشک) برای معاینه به پزشک مراجعه کنید.

دیابت خود را تحت کنترل داشته باشید

آسان ترین راه برای جلوگیری از بروز عوارض ناشی از دیابت این است که شما قند خون خود را شدیدا تحت کنترل داشته باشید. قند خون خود را مرتبا کنترل کنید، داروهای تجویزی را دقیقا طبق دستور پزشک مصرف کنید و رژیم غذایی سالمی داشته باشید.